Menu

vtn ban02

Από τον θερισμό στην διατροφή: Κατανόηση της διαδικασίας ενσίρωσης

ARTICLE-1Διατροφή με επαρκείς και υψηλής ποιότητας χονδροειδεί ζωοτροφές είναι η βάση για την κερδοφορία του γάλακτος και γενικότερα της παραγωγής. Η παραγωγή των χονδροειδών ζωοτροφών, ο θερισμός, η αποθήκευση και οι πρακτικές διατροφής έχουν αλλάξει δραματικά τα τελευταία χρόνια και το ενσίρωμα έχει γίνει βασικό προϊόν στην κτηνοτροφία.

 

 Σε σύγκριση με την παραγωγή σανού, το ενσίρωμα αυξάνει τις δυνατότητες απόδοσης των θρεπτικών συστατικών από τις διαθέσιμες εκτάσεις, βοηθά στην μείωση του κόστους διατροφής, λιγότερες απώλειες και αυξάνει την ποιότητα των χονδροειδών ζωοτροφών.

Τα υψηλά επίπεδα διαχείρισης και οι σημαντικές δαπάνες αποτελούν βασικά κριτήρια στην διαδικασία ενσίρωσης. Στόχος αυτής της δημοσίευσης, είναι στο να βοηθήσει το γεωργοκτηνοτροφικό κόσμο να ασκεί αποτελεσματικότερα το τρόπο ενσίρωσης.

Πλεονεκτήματα της ενσίρωσης

  1. Αποτελεσματικότερη απόδοση των θρεπτικών συστατικών των χονδροειδών ζωοτροφών. Για παράδειγμα, η απόδοση ανά στρέμμα σε ενέργεια στον αραβόσιτο είναι υψηλότερη, ενώ η απόδοση σε μηδική έχει υψηλότερη απόδοση σε πρωτεΐνη. Τόσο τα σιτηρά όσο και τα ψυχανθή έχουν υψηλότερα ποσοστά πρωτεΐνης και ενέργειας όταν ενσιρώνοται σε σύγκριση με τον σανό.
  2. Μείωση απώλειας στο έδαφος. Με την άμεση κοπή και ενσίρωση αποφεύγεται η εκτεταμένη βλάβη εξ αιτίας του καιρού και η απώλεια των φύλλων λόγω μαρασμού.
  3. Ευελιξία στην ημέρα συγκομιδής. Δίδεται η δυνατότητα στο παραγωγό μεγαλύτερου εύρους επιλογής ως προς τις ημέρες συγκομιδής για αποφυγή δυσμενών καιρικών φαινομένων.

Μειονέκτημα της ενσίρωσης

  1. Πιθανότητα αλλοίωσης. Οι πιθανότητες αλλοίωσης στην ενσίρωση είναι μεγάλες, όπως για παράδειγμα, όταν η κοπή των προϊόντων γίνεται με υψηλή συγκέντρωση σε υγρασία, όταν οι εγκαταστάσεις δεν είναι οι ιδανικές, όταν το μέγεθος κοπής δεν είναι το κατάλληλο και γενικά όταν δεν γίνει σωστή διαδικασία.  Το ενσιρωμένο υλικό θα πρέπει να παρέχεται στα ζώα αμέσως μετά την εξασφαλισμένη χρονική περίοδο ζύμωσης και συνεχόμενη διάρκεια, διότι με την πάροδο του χρόνου αλλοιώνεται, όπως για παράδειγμα πέραν των είκοσι μηνών αποθήκευσης αυξάνονται τα φαινόμενα φθοράς λόγω βακτηριακής αλλοίωσης.
  2. Εντατική διαχείριση. Για την παραγωγή υψηλής ποιότητας ενσιρωμένων χονδροειδών ζωοτροφών χρειάζεται εντατικότατή διαχείριση όλων των πτυχών στην διαδικασία της ενσίρωσης, φτωχή διαχείριση ενσίρωσης έχει ως αποτέλεσμα την φτωχή ποιότητα ενσίρωσης, την χαμηλή παραγωγή γάλακτος και αύξηση του ρίσκου εκδήλωσης προβλημάτων υγείας.
  3. Κόστος επενδύσεων. Για την παρασκευή ενσιρώματος είναι αναγκαία μηχανήματα και εξοπλισμός σύγχρονης τεχνολογίας για την καλύτερη δυνατή διαδικασία ενσίρωσης.

Ζύμωση του ενσιρώματος

Ο σκοπός της διαδικασίας αυτής είναι να διατηρηθεί η θρεπτική αξία του ενσιρώματος καθ’ όλη την διάρκεια των ημερών που βρίσκονται συσκευασμένα. Η παραγωγή ποιοτικού ενσιρώματος  απαιτεί ελάχιστη απώλεια θρεπτικών συστατικών και αυτό πετυχαίνετε με τη σωστή διαδικασία ζύμωσης. Αυτή η διαδικασία εξαρτάται απο τους πέντε ακόλουθους παράγοντες: 1) Ποσοστά υγρασίας, 2) Τεμαχισμός, 3) Αποκλεισμός του οξυγόνου, 4) Η σύσταση σε υδατάνθρακές (σάκχαρα), 5) Βακτηριακός πληθυσμός, τόσο ο φυσικός όσο και ο συμπληρωματικός.

Φάσεις της ζύμωσης:

1η Φάση: Αναπνοή των φυτών. Η αναπνοή αρχίζει μόλις γίνει η κοπή του φυτού. Η φάση αυτή χαραχτηρίζεται ως αερόβια φάση. Κατά την διάρκεια της κοπής, τα φυτά που είναι πράσινα εξακολουθούν να αναπνέουν για περίπου 3-5 ώρες μετά. Στόχος στην φάση αυτή είναι η εξάλειψη του οξυγόνου όσο το δυνατό πιο γρήγορα γίνεται και η αποφυγή του καθ’ όλη την διάρκεια της αποθηκευτικής περιόδου. Οι πρακτικές που βοηθούν για γρήγορη εξάλειψη του οξυγόνου από το ενσίρωμα είναι η λεπτή κοπή, κατάλληλη υγρασία χονδροειδών κατά την διάρκεια του δεσίματος, αποθήκευση στο κατάλληλο μέρος, σωστά και ποιοτικά υλικά στεγανοποίησης και όσο το δυνατό περισσότερη συμπίεση.

2η Φάση: Παραγωγή οξικού οξέος. Η έναρξη της, σηματοδοτεί την εξάντληση του οξυγόνου των χονδροειδών ζωοτροφών, όπου τότε αρχίζει ο πολλαπλασιασμός των αναερόβιων βακτηρίων. Τα βακτήρια που παράγουν το οξικό οξύ, είναι αυτά που μετατρέπουν τους υδατάνθρακες σε οξικό οξύ. Αυτή η μετατροπή, είναι η αιτία που μειώνεται η τιμή του pH από το 6 που είναι η σύνηθες τιμή των πράσινων χονδροειδών σε τιμές κάτω του 5.

3η Φάση: Έναρξη παραγωγής γαλακτικού οξέος. Η φάση αυτή αρχίζει όταν μειώνεται ο αριθμός του πληθυσμού των βακτηρίων που παράγουν το οξικό οξύ. Τα βακτήρια της ομάδας αυτής καλλιεργούνται σε αναερόβιες συνθήκες και χρειάζονται χαμηλή τιμή pH.

4η Φάση: Μέγιστη παραγωγή γαλακτικού οξέος. Το τέταρτο είναι το μεγαλύτερο στάδιο, όπου ουσιαστικά είναι συνέχεια της τρίτης φάσης. Η παραγωγή γαλακτικού οξέος συνεχίζεται και φτάνει στο μέγιστο της παραγωγής. Η φάση αυτή συνεχίζεται για περίπου 21 ημέρες ή μέχρι η οξύτητα των χονδροειδών να φτάσει στο ελάχιστο δυνατόν, ώστε να περιορίζεται στο ελάχιστο δυνατόν η δράση των βακτηρίων. Για να γίνει η επιθυμητή ζύμωση, το εύρος της αναμενόμενης τιμής του pHπρέπει να είναι 3,5 έως 4,5 στο ενσίρωμα αραβοσίτου και από 4,0 έως 5,5 στο ενσίρωμα σιτηρών, τα οποία πάντα εύρη εξαρτόνται από τα επίπεδα υγρασίας του ενσιρώματος.

Ανεπιθύμητες ζυμώσεις

Πρέπει να γίνει σαφές ότι ο κύριος στόχος για να γίνει σωστή ζύμωση και η αποφυγή των ανεπιθύμητων ζυμώσεων του ενσιρώματος είναι ο αποκλεισμός του οξυγόνου, η ύπαρξη των διαθέσιμων υδατανθράκων, η σωστή συγκέντρωση υγρασίας και ο μικροβιακός πληθυσμός.

Παρουσία οξυγόνου

Η παρουσία του οξυγόνου στην ενσιρωμένη μάζα, αυξάνει τα επίπεδα έντασης, τα οποία μετατρέπουν τους υδατάνθρακες των φυτών σε θερμότητα και διοξείδιο του άνθρακα. Αυτό οδηγεί σε μεγάλες θρεπτικές απώλειες, διότι χωρίς την παρουσία υδατανθράκων δεν μπορεί να σχηματιστεί το γαλακτικό οξύ. Η αναπνοή τυπικά αυξάνει την ποσότητα συγκέντρωσης των κυτταρινών και μειώνει την ποσότητα της καθαρής ενέργειας γαλακοπαραγωγής, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ποιότητα των ενσιρωμένων ζωοτροφών.

Η αναπνοή των φυτών δεν εξαντλεί μόνο την συγκέντρωση των υδατανθράκων στο φυτό, αλλά και λόγω της παραγωγής της θερμότητας αδρανοποιείται η δράση των βακτηρίων που παράγουν το γαλακτικό οξύ, όπου είναι η αιτία οι πρωτεΐνες να προσκολλούν στα τοιχώματα των κυτταρινών. Το ιδανικό εύρος θερμοκρασίας για την παραγωγική δράση των επιθυμητών βακτηρίων είναι από  27ο Cέως 38ο C.

Η υπερβολική θερμοκρασία μετά την ενσίρωση, αλλάζει το χρώμα προς το καφέ. Ο χρωματισμός αυτός είναι δείκτης ότι μέρος της πρωτεΐνης δεσμεύετε από τις κυτταρίνες. Όταν η υγρασία είναι από 20-50%, τότε η χονδροειδής είναι περισσότερες ευαίσθητες προς το καφέ χρώμα.

Χαμηλή συγκέντρωση ζακχάρων στο φυτό

Η παραγωγή των οξέων, συγκεκριμένα του γαλακτικού οξέος, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο,  στην διαδικασία της ζύμωσης. Εάν η τιμή pΗ δεν πέσει στα αρχικά στάδια της ζύμωσης, τότε τα ανεπιθύμητα βακτήρια ανταγωνίζονται με τα βακτήρια που σχηματίζουν το γαλακτικό οξύ μειώνοντας την πιθανότητα της σωστής και γρήγορής ζύμωσης.

Τα βακτήρια που παράγουν το γαλακτικό οξύ, για να μπορέσουν να σχηματίσουν το γαλακτικό οξύ θα πρέπει να έχουν στην διάθεση τους υδατάνθρακες (σάκχαρα) και σε περίπτωση μη διαθέσιμων σακχάρων τότε τα βακτήρια σταματούν την παραγωγή.

Σε υγρές χονδροειδής, η χαμηλή τιμή του pHείναι απαραίτητος δείκτης για αποφυγή παραγωγής των ανεπιθύμητων βακτηρίων. Αυτό σημαίνει ότι για να γίνει σωστή ζύμωση θα πρέπει να υπάρχουν διαθέσιμα αρκετά σάκχαρα.

Τα ψυχανθές έχουν μια φυσική χωνευτική ικανότητα από τα ζώα και για αυτό τον λόγο χρειάζονται περισσότερα οξέα για να ρήξουν όσο το δυνατό γίνεται περοσσότερο την τιμή του pHσε σχέση με τα σιτηρά.

5η Φάση: Παραγωγή βουτυρικού οξέος. Με την προϋπόθεση ότι η χλωομάζα περιέχει τις αναγκαίες ποσότητες υδατανθράκων τότε δεν υπάρχει στάδιο 5. Στη φάση 5 παράγεται το βουτυρικό οξύ αλλά και τα ανεπιθύμητα προϊόντα, όπως αμμωνία και αμίνες. Τα κλωστρίδια, είναι τα πιο κοινά βακτήρια τα οποία παράγονται από το βουτυρικό οξύ. Τα κλωστρίδια καταναλώνουν τις πρωτεϊνες των φυτών, μεγάλο μέρος των διαθέσιμων ποσοτήτων των υδατανθράκων, το γαλακτικό οξύ και άλλα οργανικά οξέα που παρήχθηκαν στα προηγούμενα στάδια.

Το βουτυρικό οξύ χαρακτηριστικά έχει έντονη δυσοσμία, είναι οξύ χαμηλής ενεργειακής αξίας και λόγω κυρίως αυτής της οσμής και γεύσης έχει ως αποτέλεσμα την απόρριψη της τροφής από τα ζώα.

Γενικά αυτό που ισχύει είναι όταν παραχθούν κλωστρίδια, η διατροφική αξία των φυτών μειώνεται σημαντικά. Συγκεκριμένα, όταν η υγρασία είναι μεγαλύτερη του 70% τα φυτά έχουν χαμηλή συγκέντρωση σε σάκχαρα, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεγάλη πιθανότητα της ύπαρξης του σταδίου της 5ης Φάσης. Τα ψυχανθές, εκ της φύσεως τους έχουν χαμηλή συγκέντρωση σε υδατάνθρακες σε σχέση με τον αραβόσιτο και τα σιτηρά, όπου η συγκέντρωση των σακχάρων είναι πολύ υψηλότερη και λόγω αυτού η τιμή του pHπέφτει σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Για αυτό τόσο τα φυτά με υγρασία >70%, όσο και τα ψυχανθές χρειάζονται περισσότερο μαρασμό πριν την ενσίρωση.

Το ενσίρωμα αραβοσίτου λόγω της προαναφερθείσας αναφοράς έχει ως αποτέλεσμα την γρήγορη πτώση της τιμή του δείκτη pH, με αποτέλεσμα τον ανασταλτικό ρόλο στην παραγωγή των κλωστρηδίων. Ο καλύτερος προληπτικός τρόπος για να αποφευχθεί η δημιουργία των κλωστρηδίων είναι η αποφυγή της συγκέντρωσης σε υγρασία άνω του 65% ή σε περίπτωση όπου η υγρασία είναι άνω της τιμής αυτής καλό θα ήταν να χρησιμοποιηθεί πρόσθετο ενσιρώματος (εμβολιαστής).

Τα βασικά χαραχτηριστικά που δείχνουν την παρουσία των κλωστρηδίων στο ενσίρωμα είναι όταν η τιμή του pH>5, τα υψηλά αμμωνιακά επίπεδα, περισσότερο βουτυρικό από το γαλακτικό οξύ και έντονη δυσοσμία. Επιπλέον, μερικά κλωστρίδια παράγουν τοξίνες οι οποίες ευθύνονται για πολλές περιπτώσεις εντεροτοξιναιμίας. Ακόμα,  σε ζώα που τους παρέχεται τέτοιου είδους ενσίρωμα, καταναλώνουν λιγότερη ποσότητα τροφής, με αποτέλεσμα να παράγουν λιγότερη ποσότητα γάλακτος και να παρουσιάζουν αυξημένα κρούσματα μεταβολικών νόσων, όπως για παράδειγμα κέτωση και μετατόπιση ήνυστρου.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΜΕΓΙΣΤΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΑΠΩΛΕΙΩΝ ΤΩΝ ΕΝΣΙΡΩΜΕΝΩΝ ΧΟΝΔΡΟΕΙΔΩΝ

Προετοιμασίες πριν την έναρξη της συγκομιδής

Θα πρέπει να γίνεται απολύμανση και καθαρισμός του σιλό (λάκκου), όπου θα αποθηκευτή το ενσίρωμα για αν αποφευχθεί το ενδεχόμενο παραμονής υπολειμμάτων προηγούμενης ενσίρωσης. Ακόμα, πρέπει να γίνεται ενδελεχές επισκευή  (service) των μηχανημάτων που λαμβάνουν μέρος  ακόμα θα πρέπει ακόμα όλα τα εξαρτήματα τα οποία χρειάζονται αντικατάσταση, να αναπληρώνονται, διότι πέραν της ποιότητας θα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη τα στενά χρονικά περιθώρια που έχει στην διάθεση του ο κάθε παραγωγός.

Σημαντικό σημείο στην ενσίρωση είναι η εκατοστιαία ποσότητα υγρασίας και το στάδιο ωρίμανσης του φυτού, διότι με δύο αυτά σημεία: 1) δίδεται η δυνατότητα λήψης της μέγιστης δυνατής θρεπτικής ποσότητας ανά δεκάριο, 2) η ελάχιστη απώλεια σε χλωομάζα και 3) πετυχαίνοντας την μέγιστη δυνατή νοστιμάδα και ποσότητα λήψης τροφής από τα ζώα.

Γρήγορη απελευθέρωση του οξυγόνου, διότι σε περίπτωση όπου εγκλωβιστεί το οξυγόνο μέσα στο ενσίρωμα πέρα των προαναφερθέντων, προκαλείται και μείωση του βαθμού πεπτικότητας των πρωτεϊνών των χονδροειδών.

Γρήγορο σφράγισμα και στεγανοποίηση του ενσιρώματος, διότι αν μείνει στην αρχή των ζυμώσεων περισσότερο χρόνο από τον κανονικό εκτεθειμένο στον αέρα, καθυστερεί την πτώση του pHκαι παρατείνει τον χρόνο για να επιτευχθεί η ιδανική ζύμωση. Όσο αφορά τις μπάλες ενσίρωσης εντός δύο ωρών μετά το δέσιμο θα πρέπει να γίνεται το σφράγισμα της μπάλας για αποφυγή ανεπιθύμητων αποτελεσμάτων. Πάρα ταύτα,  θα πρέπει να γίνεται κάθε δύο εβδομάδες έλεγχος σ’ όλες τις μπάλες για να εκτιμάται η κατάσταση του περιτυλίγματος  των μπαλών από τυχών φθορές.

Βαθμός τεμαχισμού, αυτό βοηθά στο να γίνεται καλύτερη ζύμωση και να έχει καλύτερη θρεπτική αξία η τροφή.

Πρόσθετα ενσιρώματος (εμβολιαστές)  θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως εφεδρικό εργαλείο,  βελτίωσης των διαδικασιών,  που βελτιώνει τις διαδικασίες ενσίρωσης, όχι όμως ως υποκατάστατο μια φτωχής διαχείρισης. Ιστορικά και με συνέπεια ενσίρωμα φτωχής ποιότητας, δεν μπορεί να διορθωθεί με τον εμβολιαστεί. Το κυριότερο κριτήριο που θα μπορεί να έχει κατά νου ο παραγωγός για να προσθέσει τον εμβολιαστή, είναι η ποσότητα της ξηράς ουσίας η οποία του επιτρέπει να εκτιμήσεις τα επίπεδα των υδατανθράκων και βελτιώνει τις πιθανότητες για μια ομαλότερη ζύμωση.

Συμπερασματικά, η ενσίρωση είναι μια εξειδικευμένη διαδικασία κατά την οποία χρειάζεται να γίνονται σωστές και γρήγορες τεχνικές και εκτιμήσεις στον κατάλληλο χρόνο για να αποφεύγεται το ενδεχόμενων ζημιογόνων αποτελεσμάτων. Τα κυριότερα σημεία που θα πρέπει να έχει κατά νου ο κάθε συσκευαστής είναι η εκατοστιαία συγκέντρωση της υγρασίας, το στάδιο ωρίμανσης του φυτού και η απουσία του οξυγόνου κατά την διάρκεια στης στεγανοποίησης του ενσιρώματος.

Για περισσότερες πληροφορίες, απευθυνθείτε στο Τεχνικό Προσωπικό του Τμήματος Μηρυκαστικών της Εταιρείας μας:

Γιάννης Ξυπολέας, τηλ. 99598093 / Λένος Γιασουμής, τηλ. 99343820